Verwondering over exacte vakken

Toen

In de 60er jaren van de vorige eeuw begon ik als leraar wis- en natuurkunde op een Havo in Rotterdam. Die eerste ervaringen hebben diepe sporen nagelaten in mijn verdere ontwikkeling. Sporen die doorlopen tot aan mijn proefschrift in 20161, en tot aan de paragraaf die ik nu ga schrijven. 

Eén van die sporen gaat over de verwondering, die schoolvakken zoals wiskunde, scheikunde en natuurkunde zowel bij leerlingen als bij leraren kunnen oproepen. Het delen van die verwondering begon voor mij bij een vraag van 4e klas Havo-leerlingen. Een stukje atoomtheorie, dat stelt dat atomen voor het allergrootste deel uit lege ruimte bestaan, en dat dit dus ook geldt voor alles wat uit die atomen bestaat, riep bij hen sterke twijfels en vragen op. Vragen zoals: Is het dan werkelijk waar dat alles wat we kunnen zien en vastpakken voor het aller­grootste deel uit lege ruimte bestaat, of is dat alleen maar een fantasie van een stelletje maffe geleerden?2

Continue reading

Verwondering

Plato stelde dat verwondering het begin van de filosofie is. Nu kunnen we ons afvragen wat we met Plato en zijn filosofie te maken hebben. Maar als we voor filosofie ‘denken’ invullen, wordt die stelling meteen een stuk relevanter voor onze onderwijs- en pedagogische praktijk. Laten we dat dan tot uitgangspunt nemen: verwondering is het begin van denken. De vraag is dan: Wat is verwondering? Waarom is het belangrijk? En hoe passen verwondering en vorming (de Derde Dimensie) bij elkaar? Daarover gaat dit stuk. In de volgende stukken onderzoeken George Lengkeek en Marco Snoek de vragen: ‘Hoe kan verwondering onze lessen verbeteren?’ en ‘Hoe kan verwondering bijdragen aan een goede schoolleiding en -bestuur en aan de lerarenopleiding?’
Continue reading

Verwondering en de Derde Dimensie

George, Marco en ik hebben het spits afgebeten met drie lange stukken over verwondering. We hopen dat de andere deelnemers aan het project hier ook hun bijdrage willen plaatsen, of minstens commentaar willen schrijven bij onze stukken.

Ik heb een inleiding geschreven waarin ik het begrip verwondering definieer en waarin ik duidelijk maak waarom het belangrijk is je te verwonderen: in de opvoeding, in het onderwijs bij het leidinggeven aan scholen en het ontwikkelen van onderwijsbeleid. George past het begrip verwondering toe op het onderwijs en in het bijzonder op zijn ervaringen als natuurkundedocent. Marco past het toe op de organisatie en het bestuur van scholen.

  1. Verwondering door Dick
  2. Verwondering en natuurkunde door George

  3. Verwondering over Onderwijs door Marco

Nu zijn de andere deelnemers aan de beurt. We zien uit naar jullie bijdragen!

Dialoog

Tijdens de laatste bijeenkomst kwam het begrip dialoog voorbij als manier van onderwijzen, die mij zeer aanspreekt. In mijn filosofische praktijk stel ik mij naar mijn bezoekers op als pedagoog, niet coach of therapeut. De pedagogische vorm hier is een dialoog, waarbij dialectiek een belangrijke rol speelt. Die vorm komt voor mij sterk overeen met de manier waarop ik heb lesgegeven en jarenlang geologisch onderzoek heb gedaan.

Ik ben geïnteresseerd in literatuur daarover en over het verband met emergent onderwijzen. Tips hierover zijn van harte welkom.

Tzt zou het goed zijn op deze plek een uitgebreid stuk te wijden aan de dialoog.

Wat willen wij bereiken?

Ik citeer om te beginnen uit het project-document van mei 2017:

Aanleidingen

Sinds enkele jaren zien wij de opkomst van nieuwe aandacht voor het ‘waartoe’ van onderwijs. Deze nieuwe aandacht manifesteert zich in verschillende termen, zoals ‘bildung’, ‘vorming’, ‘deugden’, ‘pedagogische opdracht’, ‘opvoeding’, ‘persoonsvorming’, ‘karaktervorming’, ‘makers-onderwijs’, et cetera.

Het voorstel van Gert Biesta om drie ‘doeldomeinen’ van onderwijs te onderscheiden, namelijk kwalificatie, socialisatie, en subjectificatie, bood daarbij een inspirerend kader voor gesprekken, discussies en acties. Deze driedeling resulteerde in verschillende interpretaties, namen, en concretiseringen, met name bij het derde deel. Wij herkennen in deze verschillen de vruchtbaarheid van Biesta’s voorstel, en de mogelijkheden om er in verschillende contexten betekenis aan te geven. Wij verheugen ons daarom zowel over de nieuwe aandacht voor het ‘waartoe’ van onderwijs, als over de rijkdom aan verschillen die aan het licht komt.

Anderzijds zien wij dat anderen moeite hebben om zich een beeld te vormen van de praktische verbeteringen en vernieuwingen waartoe het derde deel van Biesta’s drieslag kan inspireren. Die praktische onduidelijkheid wordt soms versterkt door begripsverwarring. Het helder onderscheiden van de drie soorten van onderwijsdoelen blijkt een lastige conceptuele opgave te zijn. Deze onduidelijkheden maken het tenslotte moeilijk om zich voor te stellen aan welke kenmerken het al dan niet bereiken van met name de derde soort van onderwijsdoelen merkbaar kan zijn.

De ‘derde dimensie’ is voorlopig onze naam voor alles waarin onderwijs meer bereikt dan alleen kwalificatie en socialisatie.

Doelen en bedoelingen

Wij willen ontmoetingen organiseren waarin praktijkervaringen, denken, en onderzoek rond de derde dimensie van onderwijs aan elkaar ten goede komen.

Daartoe willen wij een groep bijeenbrengen van onderwijsprofessionals met expertise in praktijk, in denken,  en in onderzoek (of combinaties daarvan), die graag willen leren van elkaars opvattingen en ervaringen. Met de bedoeling dat:

  • vriendschappelijk-kritische uitwisselingen leiden tot verdieping, verrijking en verduidelijking van de beeldvorming rond de derde dimensie (zowel praktisch als conceptueel),
  • bondgenootschappen worden gesmeed om met meer kracht en overtuiging de ‘derde dimensie’ tot zijn recht te laten komen in onderwijs,
  • er een inspirerend ‘werkboek’ wordt geproduceerd, dat door onderwijsteams gebruikt kan worden om in eigen kring denken en praktijk van de derde dimensie te ontwikkelen en te verbeteren.

Tot zover de citaten uit het projectdocument van mei 2017.

Hoever zijn we ondertussen gekomen?

Bovenstaande doelen en bedoelingen hebben geresulteerd in een groep van 15 onderwijsprofessionals. Met die groep hebben we in het schooljaar  2017-2018 vier bijeenkomsten voorbereid en meegemaakt waarin vier zeer verschillende voorbeelden van het werken aan de ‘derde dimensie’ aan bod kwamen. Die vier verschillende bijeenkomsten vormden met elkaar één samenhangend proces dat voor ons allen veel heeft betekent.

Omdat wij dergelijke processen graag ook aan anderen gunnen hebben we ons nu voorgenomen om ook het laatste ‘aandachtspuntje’ van onze bedoelingen te gaan realiseren: het maken van een inspirerend ‘werkboek’. Het is de bedoeling dat deze site de plaats is waar dit werkboek-in-wording kan groeien totdat het ‘geboren’ kan worden, en op eigen benen in de wereld kan staan.

28 oktober 2018

George